یک تفاوت کوچک در گویش خیری ها :
نوع لحن و گویش بنوانی ها و دستجردی ها که چند تفاوت کوچک با لحن و گویش سایر خیری ها دارد کاملا شبیه لحن و گویش نیریزی هست : نمی در مضارع و ماضی استمراری منفی که از پیشوند نمی + فعل ساخته شده است در گویش سایر خیری ها به صورت نم nem هست اما در گویش نیریزی ، بنوانی و دستجردی به صورت نی ney هست . به طور کلی تفاوت نه چندان محسوسی در گویش خیری ها و نی ریزی هاست ولی اگر با دقت بیشتری توجه کنیم خواهیم یافت که لهجه خیری ها اندکی بم تر از لهجه نی ریزی هاست .
یك شعر خيري را در اينجا مي آورم:
نگار من نشسّه بر لب جو
neĝAre man nešesse bar labe gu
گلي كه اُوْ مي ياره ميكنه بو
ĝoli ke ow miyAre mikone bu
گلي كه اُوْ مي ياره بو نداره
ke ow miyAre bu nadAre ĝolı
خودم غنچه شوم تا يار كنه بو
xodom ġonĉe šavam tA yAr kone bu
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نگارا بند طنازت مرا كشت
neĝArA bande tannAzet marA košt
شلال گمپ دسمالت مرا كشت
šalAle ĝompe dasmAlet marA košt
دمي كه مي زني كركين به قالي
dami ke mizani karkin be qAli
سينه ي پر گل نارت مرا كشت
sineye por ĝole naret marA košt
_______________________________________________
يك ضرب المثل خيري:
وقتي رسيدي اَ شهر كورون دس بذا رو چيشات
vaqti rasidi a šáre kurun das bezA ru ĉišAt
_______________________________________________
يك متن:
لبخندامه جم كردم بِرِي روز مبادا.
labxandAme gàm kardam berey ruze mabAdA
با خودُم ميگم نكنه روز مبادام يه روزي باشه ماثه امروز
ba xodom miĝam nakone ruze mabAm ye ruzi başe mAse emruz
گاسه هم امروز روز مبادا باشه
hem emruz ruze mabAdA baše ĝase
ماثه:مثل ِ
گاسه :شايد
هِم:همين
_______________________________________________
متن زیر یکی از اشعار فروغ فرخزاد هست :
حرفی به من بزن
آیا کسی که مهربانی یک جسم زنده را به تو می بخشد
جز حس درک زنده بودن از تو چه می خواهد؟
Harfi bezan a man
AyA kasi ke mehrawuni yay gesme zenneye a to mibaxše
Joz hesse darke zenne budan a to ĉe mAxA
من از عناصر چهارگانه اطاعت می کنم
و کار تدوین نظام نامه ی قلبم
کار حکومت محلی کوران نیست
Man a anAsore ĉArgAne etAât mikonam
Va kAre tadvine nezAm nّAmeye qalbom
kAre hukumate mahalliye kurAn nis
همیشه خواب ها
از ارتفاع ساده لوحی خود پرت می شوند و می میرند
من شبدر چهار پری را می بویم
که روی گور مفاهیم کهنه روییده است .
Hamiše xowA
a ertefA sAde lowhiye xodešun pert mišano mimiran
man šabdare ĉarpari ye bu mikonam
ke ru gure mafAhime kAne sowz šode
می بویم : بو می کنم
روییدن :سوز شدن (سبز شدن)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
انسان همان چیزی است که باور دارد . آنتوان چخوف
ensAn hoḿ ĉiyi ye ke bAvar dare
به نظر من ما روزی خواهیم مرد که نخواهیم و نتوانیم از زیبایی لذت ببریم و در صدد نباشیم آن را دوست بداریم . آندره ژید
Be nazare man mA ruzi mimirim ke naxeym o natunim a zibAyi lezzat bebarim o dar sadad nabašim uwe dus bodArim
به اسامي شناخته شده ( معرفه) و اسمهايي كه مورد اشاره واقع مي شوند (مشار اليه) حرف واو با تلفظ اوu اضافه مي گردد.
اون پسره : او پسرو
اين كتاب : اي كتابو
اگر اسم معرفه و مشار اليه صفت بگيرند ، صفت واو مي گيرد.
همون کتاب : هوم کتابو
در تمام گويش هاي فارس اين ويژگي دیده می شود .
______________
ماضي استمراري منفي :
نمي + بن مضارع + شناسه : نِمnem + بن مضارع + شناسه
نمي تونم : نِم تونم nem tunam
______________
ماضي بعيد:
صفت فاعلي + بود + شناسه : صفت فاعلي + ِـيد eid+ شناسه
رفته بودم : رفتِيدم rafteydam
__________
هست : يه ye
شاپور خونه هست : شاپور خونه يه
ـــــــــــــــــــــ
ضماير:
اين: اي i
اون: او u
همين: هِم hem
همون:هوم hom
اينجا: اينجا ingA
اونجا: اونجا ungA
همين جا: هِم جا hemgA
همون جا: هوم جا homgA
______________________
كجا بشينيم؟ همين جا (با اشاره) كجُ بيشينيم؟ kogo bišinim هم جوْ hemgow
كجا يين؟ همين جا كجِيين؟ kogeỹn هم جا hemgA
در دو مورد بالا از لحاظ دستوري كلمه همين جا يك نقش واحد دارد و در گويش معيار يك تلفظ دارد ولي در گويش استان فارسي دو جور مي شود آن را تلفظ كرد و اين براي نزديك شدن حرف با حس مي باشد.
____________________________
فعل امراينگونه است : بِ + بن مضارع ؛ ولي در گويش خيري اينگونه است : بي/بو/بِ + بن مضارع ، كه براي ايجاد هم آهنگي با انتهاي بن يكي از آنها استفاده مي شود :
بگو : بوگو buĝu
بده : بيدي bidi
برو : بروْ borow
بشين: بيشين bišin
__________________________
اصلا هيچ چيزي قابل پيش بيني نيست !
بيا : بيوْ bıyow
بيايد : بي يين bıyeyn
بگو : بوگو buğu
بگيد : بيگين bığın
__________________________
برای دیدن شماری از واژگان خیری به لینک
http://beker.persianblog.ir
و برای دیدن بررسی گویش خیری به لینک زیر بروید :
http://kheerian-dialect.blogfa.com